|
Montgomery Clift
"I had never worked with any actor like him; to watch him was incredible and
memorable. He had a talent and a side to our profession I had never seen before,
just superb." - Donna Reed Monty urodził się 17 listopada 1920 roku niedługo po swojej bliźniaczej siostrze Robercie (której później dano na imię Ethel) w rodzinie bankiera z południa Williama Brooksa Clifta. Jego matka Ethel Fogg Clift, nazywana przez przyjaciół Sunny, odegrała kluczową rolę w życiu syna, obciążając go swoimi niespełnionymi ambicjami. Wnuczka generała łączności w gabinecie Lincolna, w dzieciństwie adoptowana, spędziła znaczną część życia na odbudowywaniu swojej pozycji w prawdziwej rodzinie, często posługując się dziećmi, zwłaszcza Montgomerym.
Kiedy Monty był jeszcze dzieckiem jego rodzina przeniosła się do Chicago i wtedy
rozpoczął się bardzo znaczący dla kształtowania jego osobowości czas „wielkich
wakacji”. Sunny samodzielnie uczyła swoich dwóch synów (aktor miał starszego
brata Brooksa) i córkę. Ojciec zajęty interesami rzadko bywał w domu, czemu
Ethel nie oponowała. Kiedy aktor miał 8 lat matka zabrała dzieci w ich pierwszą
podróż po Europie. Zatrzymywali się w dobrych hotelach, nauczali ich prywatni
korepetytorzy, będąc stale pod opieka matki nie mogli spotykać się z innymi
dziećmi. Już wtedy matka żyła obsesją aby jej potomstwo zostało zaakceptowane w
obu jej rodzinach.
"He was only forty-five when he died. It would have been better for this
sensitive man had he never come to Hollywood, never heard the shrill trumpet of
success and the canned laughter of this desperate insecure society." Sheilah
Graham W 1946 roku Howard Hawks obsadził go w „Czerwonej rzece”. Praca na planie nie była dla Monty’ego łatwa, po zakończeniu filmu powiedział na temat Hawksa i Wayne'a: "Nienawidziłem sposobu bycia macho, który preferowała ta banda faszystów". Film wszedł na ekrany kin dopiero dwa lata później. Tak więc mimo że „Czerwona rzeka” była pierwszym filmem w którym zagrał, to jednak widzowie poznali go w roli amerykańskiego żołnierza, Ralpha Stevensona, w filmie samego Freda Zinnemanna „Poszukiwania” z 1948 r. W tym samym roku magazyn „Life” wymienił go jako jednego z najciekawszych aktorów nowej generacji. Świetne aktorstwo i tajemnicza uroda sprawiły, że jak grzyby po deszczu zaczęły pojawiać się fan kluby aktora. Monty nie był jednak zabawką. Popularność nie uderzyła mu do głowy, nie przeprowadził się do Los Angeles, nawet po tym jak Akademia Filmowa nominowała go do Oscara, nie promował swojej osoby w walce o statuetkę. Po sukcesie „Poszukiwań” Monty wystąpił w filmie „Dziedziczka” u boku Olivii de Havilland. Następnie zaś przyszedł moment w którym popełnił największy błąd w swojej karierze. Odrzucił napisaną specjalnie dla niego rolę w filmie Billy’ego Wildera „Bulwar Zachodzącego Słońca”. Wina za to należy obarczyć właśnie Libby Holman, która w tym czasie wywierała na aktora ogromny wpływ: czytała za niego scenariusze, wręcz sama podejmowała decyzję o tym w którym filmie ma wystąpić jej kochanek. Rolę w „Bulwarze” kazała Montgomery’emu odrzucić z racji tego, że w scenariuszu stara aktorka uwodzi młodego pisarza, Libby obawiała się, aby ludzie nie porównali tego z jej sytuacją. Namówiła więc aktora, aby nie przyjmował propozycji twierdząc, że to jedna z wielu ról. Jak bardzo się pomyliła okazało się już wkrótce.
W 1949 aktor rozpoczął pracę nad obrazem „Miejsce pod słońcem” gdzie występowała także Elizabeth Taylor. Tak rozpoczęła się ich wieloletnia, wspaniała chociaż trudna przyjaźń. Mimo że Taylor była od Clifta wiele lat młodsza, mieli ze sobą wiele wspólnego. Elizabeth skrycie kochała Monty’ego, próbowała nawet wyjść za niego za mąż. Rola w „Miejscu pod słońcem” przyniosła mu drugą w karierze nominację do Oscara. W tym samym czasie przyjaciele aktora zaczęli spostrzegać, że w jego życiu dzieje się coś nie dobrego. Człowiek, który unikał alkoholu jako ognia zaczął pić i brać leki. Pod wieloma naciskami udał się na terapię, która jednak wywołała tylko niewielka poprawę. W ’52 wyjechał do Kanady i wystąpił w obrazie ”Wyznaję” w reż. Alfreda Hitchcocka. W obrazie tym stworzył niezapomnianą, opierającą się na pojedynczych gestach i ukradkowych spojrzeniach kreację młodego księdza postawionego przed dramatycznym wyborem (dziś na tej kreacji uczą się studenci wyższych szkół aktorskich). Praca obu panów na planie układała się zaskakująco dobrze, niektórzy wręcz sądzili, że łączy ich jakaś głębsza zażyłość. Następny projekt realizował we Włoszech u samego Vittorio De Sicaniego. Na planie „Stazione Termini” nie najlepiej układała się współpraca aktor- reżyser- producent.
"We responded to each other immediately, perhaps because he was so vulnerable
under his social veneer and I saw so much of myself in that contradiction." -
Myrna Loy
12 maja 1956 r. u Elizabeth Taylor odbywało się przyjęcie. Monty wypił tylko
lampkę wina. W pewnym momencie opuścił przyjęcie i odjechał swoim samochodem. Za
aktorem pojechał jednak McCarthy, który pierwszy zobaczył, że Clift rozbił
samochód. Natychmiast zawiadomił Tylor, która udała się z przyjacielem do
szpitala. Następstwa wypadku były przerażające: blizny pokryły twarz aktora,
lewy policzek został sparaliżowany, nos i szczęka zostały złamane. Nigdy już,
mimo licznych operacji plastycznych, nie wrócił do poprzedniego wyglądu. Jego
niezwykła, pełna magnetyzmu i tajemnicy uroda stała się już tylko wspomnieniem.
"His lack of self esteem was very touching, very moving, very sad...there was an element of sadness in him all the time." Lee Remick
Osobą, która nieoczekiwanie wywarła pozytywny wpływ na życie Montgomery’ego był
reżyser Elia Kazan u którego aktor wystąpił w „Dzikiej rzece”. Pod jego wpływem
Clift na cały okres kręcenia zdjęć odstawił alkohol. Ciężko układała się praca
nad filmem „Skłóceni z życiem” z Clarkiem Gable i Marilyn Monroe. Ta ostatnia
była wielkim utrapieniem reżysera. Nie mniej jednak rola Clifta uznawana jest za
jedną z najlepszych w jego karierze, pełną autentyzmu i mistrzowskiego
wywarzenia (chociaż nie tak rewelacyjnego jak w „Wyznaję”). Jego następna
kreacja w „Wyroku w Norymberdze”, chociaż poważnie okrojona, doczekała się
należytego uznania m. in. nominacją do Oscara, czwartą w karierze aktora. Przez
krytyków została uznana za wybitną. Niestety Monty w tym okresie był już
praktycznie „skończony”, jego zdrowie było w katastrofalnym stanie, od dłuższego
czasu na planie towarzyszyły mu mieszanki leków i alkoholu. Ludzie z którymi
wtedy współpracował wyczuwali wręcz tragizm bijący od tej postaci. Na planie „Doktora
Freuda” aktor sam wymyślał dialogi i improwizował ze swoja partnerką Susannah
York. W tym czasie przyłapano go w łóżku z innym mężczyzną, reporterem który
przyjechał zrobić wywiad z aktorami. Jego stałe problemy ze zdrowiem stały się
pretekstem do oskarżenia go przez władze studia Universal o przekroczenie
budżetu. Coraz częściej pojawiały się pogłoski o jego nieodpowiednim zachowaniu.
Nikt nie chciał go angażować, prawie wszyscy się od niego odwrócili wliczając
jedną z winowajczyń jego upadku Libby Holman. Wciąż jednak miał lojalnych
przyjaciół: Roddy’ego McDowalla, Elizabeth Taylor czy Maureen Stapleton, którzy
podróżowali z nim, odwiedzali go, zapraszali na premiery. Pod ich wpływem
rozpoczął terapię, która jednak nie przyniosła spodziewanych efektów. Coraz
bardziej podupadał na zdrowiu. Elizabeth Taylor ponownie użyła swoich wpływów
zdobywając mu rolę w filmie „W zwierciadle złotego oka”, natomiast aktor sam
wystarał się o rolę w filmie
»
Filmografia:
Autor biografii:
Czarek 'Ovë' Czartoryjski |
|
|||||
Niewielu aktorów w historii Kina może mierzyć się z Montgomerym Cliftem – jednej
z najbardziej niezwykłych postaci amerykańskiej kinematografii. 
Lata 30. przyniosły ciężkie czasy dla rodziny Cliftów. Interesy Williama zły
coraz gorzej, musieli przenieść się do mniejszego mieszkania w Nowym Jorku i
okres tzw. „wielkich wakacji” skończył się. W 1933 Sunny zabrała dzieci na
Florydę z ich prywatnym nauczycielem Walterem Haywardem i zatrzymała się na
jakiś czas w Sarasocie. To właśnie tam Hayward załatwił Montgomerey’mu rolę w
komedii Rachel Crothers „As Husbands Go”, która była jego pierwszym zetknięciem
z aktorstwem (nie licząc występów przed rodziną). Kiedy ojciec Montego znów
stanął na nogi rodzina ponownie zamieszkała na Manhattanie. Tam Ethel wróciła do
swoich planów uczynienia ze swojego ulubionego syna gwiazdy. Wynajęła mu agenta,
z jej inicjatywy zaczął też pracować jako model, co szybko znienawidził, chociaż
zaraził się wtedy pasją fotografowania. W 1934 w ostatniej chwili zdobył rolę w
„Fly Away Home” która okazała się dużym sukcesem, to dzięki niej w ‘35 dostał
się na Broadway, gdzie zadebiutował w musicalu „Jubilee”. Kiedy jego rodzeństwo
zostało odesłane do szkół aby przygotować się do egzaminów na uniwersytety,
aktor wciąż kształcił się pod okiem korepetytorów, przez co nigdy nie zdobył
świadectwa ukończenia liceum. O tym także zadecydowała matka, nie licząc się ze
zdaniem syna, chcąc aby stał się wielkim aktorem i zapragnęła przejąć kontrole
nad jego życiem. Przed Monty’m w wieku 17 lat rozpościerała się wielka kariera z
czego Sunny była bardzo dumna. 
Rok 1939 upłyną pod znakiem wakacji w Meksyku, gdzie aktor udał się ze swoim
przyjacielem Lehmanem Engelem i gdzie spotkali aktora Johna Garfielda. Podróż
niestety została przerwana kiedy Monty zachorował na czerwonkę, która ocaliła go
od służby wojskowej. Rok później zdobył rolę w dramacie wojennym „There Shall Be
No Night” gdzie wystąpiły także Alfred Lunt i Lynn Fontanne. Projekt okazał się
wielkim sukcesem i grany był aż do grudnia 1941 roku. Wtedy też zaczął się
spotykać z Phyllis Thaxter, związek ten nie trwał jednak długo, ponieważ mimo że
w swoim życiu utrzymywał też kontakty z kobietami, Montgomery był
homoseksualistą. Stało się to poniekąd przyczyną jego upadku, wpędzając go w
uzależnienie od alkoholu, leków i narkotyków. W roku 1942 pojawił się w sztuce
„Mexican Mural”, w tym znaczącym momencie Monty poznał Mirę Rostavę, Kevina
McCarthy’ego and Libby Holman. McCarthy’ego i jego żonę Augustę połączyły z
aktorem więzi przyjaźni. McCarthy pozostawał pod dużym wrażeniem Clifta.
Natomiast Rostova, Rosjanka, stała się partnerką Montgomery’ego w jego wczesnych
filmach. Najbardziej intrygującą z tych postaci była z cała pewnością Holman.
Biseksualistka, wyszła bogato za mąż, jakiś czas potem jej wybranka znaleziono
martwego. Libby została oskarżona o śmierć męża, jednak sąd ja uniewinnił,
dzięki czemu mogła przejąć fortunę małżonka. Starsza od Monty’ego wystarczająco,
aby być jego matką, stała się bardzo bliską mu osobą. Niektórzy sądzili że ich
związek miał podtekst seksualny, inni zaś, że aktor chciał odnaleźć w niej matkę.
Trzeba bowiem odnotować, że w tym czasie relacje syna z Ethel przechodziły od
miłości do nienawiści. W roku 1943 aktor znalazł sobie własny dom, gdzie mógł
się zaszyć. W 1944 pojawił się w sztuce Lillian Hellman „The Searching Wind”,
która uczyniła z niego aktora bardzo znanego i symbol wojownika.
Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że najsłynniejsza rola Montgomery’ego prawie
przeszła mu koło nosa. Prezes Kolumbii, Harry Cohn, chciał aby rolę Roberta E.
Lee Prewitta zagrał Aldo Ray. Nie zgodził się na to jednak reżyser Fred
Zinnemann, który nalegał aby postać tę wykreował Clift. Występ w „Stąd do
wieczności” przyniósł mu trzecią nominację do Oscara, a towarzystwo takich
gwiazd jak Frank Sinatra czy Burta Lancaster sprawiło, że stał się gwiazdą
pierwszej wielkości. Z tym sukcesem rozpoczną się jednak upadek osobowości
aktora: narkotyki, picie, leki sprawiły, że nie był zdolny wywiązywać się z
zobowiązań zawodowych. Do pracy wrócił dopiero w 1956 r. kiedy Tylor namówiła go
do współpracy przy filmie „Raintree County”. Wtedy też wydarzył się wypadek,
który stał się początkiem końca. 
Jego następny występ w „Młodych lwach” stał się wręcz kultowy. W filmie zagrali
także Marlon Brando i Dean Martin. Rola w tym obrazie należała do jego
ulubionych i bardzo liczył na Oscara za jej wykonanie. Wielkie było jego
rozczarowanie kiedy nie uzyskał nawet nominacji. 
Wielu ludzi zastanawiało się jak tak utalentowany i przystojny mężczyzna mógł
tak zmarnować swoje życie. Przyczyn mogło być wiele: zaborcza matka, toksyczny
związek z Libby Holman, homoseksualizm który zawsze rzucał czarne cienie na jego
życie zawodowe i prywatne. Kochały się w nim największe gwiazdy kina,
niejednokrotnie pragnąć wyjść za niego za maż –bezskutecznie. Prawie całe jego
życie przesączone było tragizmem i błędnymi wyborami. Faktem jest, że Montgomery
wiele zawdzięczał swoim przyjaciołom, jednak Kino o wiele więcej zawdzięcza jemu.
Stworzył w filmie nowy rodzaj bohatera: młodego, zbuntowanego z sobą i światem,
stojącego przed trudnymi wyborami. Grał niezwykle oszczędnie, jego gra nie była
pokazem fajerwerków próżności czy szarżowaniem bez opamiętania. Wręcz przeciwnie,
był aktorem, który jednym gestem umiał wyrazić całą skomplikowaność swej postaci,
jednym uśmiechem podsumować głębię wyborów. Nigdy nie wybijał się ponad innych,
a mimo to zawsze skupiał na sobie olbrzymia uwagę, magnetyzując widzów. Stworzył
formę którą później powielali tacy aktorzy jak Marlon Brando czy James Dean.
Gdyby nie Montgomery żaden z nich nie osiągną by takiej pozycji. Jak na ironię
dziś Brando czy Deana nikomu nie trzeba przedstawiać, podczas gdy o Clifcie
niewielu pamięta. Parafrazując inskrypcję na grobie Bette Davis, stojąc nad
nagrobkiem Clifta można by rzec: „Tu spoczywa Montgomery Clift, życie nie
podarowało mu niczego”. Niestety w tym wypadku to skończona prawda. 